Module 1 → Lesson 6 → Part 6 of 8
Как появляются безналичные деньги
Lesson contents
- Деньги как запись в системе учета
- Что на самом деле показывает банковский баланс
- Активы, обязательства и банковский учет
- Почему платеж — это изменение связанных записей
- Как согласуется учет между разными банками
- Как появляются безналичные деньги
- Почему денежная система требует доверия, правил и контроля
- Итоги урока
What you'll learn
Откуда берутся деньги на новом кредите
Представим, что Alex Morgan получает в банке кредит 20 000 €.
После выдачи кредита он открывает приложение и видит 20 000 €.
Возникает естественный вопрос: откуда банк взял именно эти 20 000 €?
Самая привычная модель звучит так: Emma положила деньги на депозит → банк взял их → передал Alex.
Для общего понимания банковского посредничества эта схема иногда полезна.
Но для современной банковской системы она слишком упрощена.
При выдаче кредита банк может одновременно создать: новый актив; новое обязательство.
И именно здесь появляются новые безналичные деньги.
Что происходит в момент выдачи кредита
Банк одобряет Alex кредит 20 000 €.
С точки зрения банка возникает актив: требование к Alex 20 000 €. Alex теперь должен банку деньги.
Одновременно банк зачисляет обязательство: депозит Alex 20 000 €.
Упрощенно: у банка активы — кредит Alex +20 000 €, обязательства — депозит Alex +20 000 €.
Баланс остается согласованным.
- 1До выдачи кредита — у банка нет пока связанной с Alex кредитной или депозитной позиции.
- 2Банк выдает Alex кредит 20 000 € — актив банка (требование к Alex) увеличивается на 20 000 €, и одновременно его обязательство перед Alex (депозит) тоже увеличивается на 20 000 €.
Новые деньги появились как депозит
До кредита у Alex могло быть 0 €.
После — 20 000 €.
Эти деньги можно использовать: для перевода; покупки; оплаты услуг; других разрешенных операций.
То есть появился новый банковский депозит.
Значит ли это, что банк создает деньги «из ничего»?
Так говорить слишком грубо.
Да, новый депозит возникает в момент кредитования.
Но одновременно возникает и долг: Alex получает депозит +20 000 €, и одновременно обязательство −20 000 € кредита.
У банка: актив +20 000 € требование к Alex, обязательство +20 000 € депозит Alex.
Поэтому финансовая система не получила бесплатные 20 000 € богатства.
Появились связанные активы и обязательства.
Кнопки «создать богатство всем» у банка, к сожалению для всех участников экономики, нет.
Деньги и богатство — не одно и то же
Это важное различие.
Если Alex получил кредит 20 000 €, его банковский депозит увеличился на 20 000 €.
Но одновременно его долг увеличился на 20 000 €.
Если смотреть только на счет — «+20 000 €» — может показаться, что Alex стал богаче.
Если смотреть на обе стороны — актив +20 000 €, обязательство +20 000 € — чистая финансовая позиция сразу после выдачи кредита не увеличилась на те же 20 000 €.
Почему такой депозит считается деньгами
Потому что банковские депозиты широко используются как средство платежа.
Alex может взять свои новые 20 000 € и купить, например, автомобиль.
Он переводит продавцу 18 000 €.
После этого депозит уже находится не обязательно у Alex.
Но банковские деньги продолжают существовать в системе.
Если продавец находится в том же банке
Допустим, Sofia Martin тоже обслуживается в Банке A.
Alex платит Sofia 18 000 €.
До: Alex 20 000 €, Sofia 3 000 €.
После: Alex 2 000 €, Sofia 21 000 €.
Общая сумма депозитов банка в этом простом примере не изменилась.
Изменился владелец депозитной позиции.
Если продавец находится в другом банке
Теперь Sofia обслуживается в Банке B.
Alex по-прежнему платит 18 000 €.
Банк A должен обеспечить межбанковский расчет с Банком B.
И здесь появляется важное ограничение кредитования.
Создать депозит бухгалтерской записью недостаточно.
Когда клиент начинает переводить деньги в другие банки, финансовой организации нужны реальные расчетные ресурсы для выполнения обязательств перед другими участниками.
Кредит создает депозит, но не создает автоматически расчетные средства банка
Это принципиальное различие.
При выдаче кредита Банк A может создать: кредит Alex +20 000 €, депозит Alex +20 000 €.
Но если Alex отправит эти деньги клиенту другого банка, Банк A должен урегулировать межбанковскую позицию.
Для этого банку нужны соответствующие: ликвидные активы; расчетные средства; источники финансирования; доступ к платежной инфраструктуре.
То есть создание депозита и возможность бесконечно финансировать любые платежи — совсем не одно и то же.
Почему банки не могут создавать бесконечные кредиты
Если банк способен создавать депозит при выдаче кредита, может возникнуть вопрос: почему тогда не выдать каждому по миллиону евро?
Потому что кредитование ограничено множеством факторов.
1. Заемщик должен вернуть кредит. Кредит является активом банка только потому, что банк рассчитывает получить деньги обратно. Если заемщики перестают платить, активы банка теряют стоимость. Поэтому банк оценивает: доходы клиента; задолженность; историю платежей; обеспечение; риск невозврата; другие факторы. Создать плохой кредит технически можно. Создать хороший кредит значительно полезнее.
2. Банку нужен капитал. Чем больше рисковых активов формирует банк, тем больше потерь он потенциально может понести. Поэтому размер и структура капитала ограничивают возможности дальнейшего кредитования. Подробные нормативы мы будем рассматривать позже. Сейчас достаточно принципа: кредитование нельзя наращивать независимо от финансовой устойчивости банка.
3. Нужна ликвидность. Если клиенты начинают переводить созданные депозиты в другие банки или снимать наличные, банк должен исполнять эти обязательства. Для этого требуются ликвидные ресурсы. Можно иметь прекрасный кредитный портфель на бумаге и одновременно обнаружить, что завтра утром нужны деньги для расчетов. Бухгалтерия и календарь иногда смотрят на мир по-разному.
4. Существуют требования регулирования. Банки работают не в режиме «нам кажется, этот кредит выглядит нормально». На них распространяются требования к: капиталу; ликвидности; управлению рисками; качеству активов; кредитным процедурам; отчетности; другим аспектам деятельности. Конкретные правила различаются по юрисдикциям.
5. Должен существовать спрос на кредит. Банк не может заставить экономику бесконечно брать кредиты. Нужны заемщики, которые: хотят получить деньги; соответствуют требованиям банка; готовы платить проценты; имеют достаточную способность вернуть долг. Поэтому объем банковских денег зависит не только от желания банков выдавать кредиты.
Что происходит при погашении кредита
Теперь Alex возвращает банку 5 000 € основной суммы долга.
До: кредит Alex 20 000 €, депозит Alex 8 000 €.
Alex погашает 5 000 €.
После: кредит Alex 15 000 €, депозит Alex 3 000 €.
У банка одновременно уменьшаются: актив — требование к Alex; обязательство — депозит Alex.
Погашение основной суммы сокращает банковские деньги
Соответствующая сумма депозитных денег исчезает из этой части банковского учета.
Создание и погашение кредита работают в противоположных направлениях
Это одна из самых важных идей урока.
- 1Выдача кредита — кредит банка растет, депозит клиента растет, банковские деньги растут.
- 2Погашение основного долга — кредит банка снижается, депозит клиента снижается, банковские деньги снижаются.
А что происходит с процентами
Платеж по кредиту может состоять из: основной суммы; процентов.
С основной суммой мы только что разобрались.
Процентная часть отражается иначе: она связана с доходом банка и соответствующими бухгалтерскими позициями.
Поэтому нельзя просто сказать «Любой платеж по кредиту уничтожает деньги целиком».
Для нашей темы важно различать погашение основной суммы долга и выплату процентов.
Подробную бухгалтерию процентных доходов здесь разбирать не нужно.
А если кредит выдадут наличными?
Механизм зависит от формы выдачи.
Если заемщик получает наличные, банк должен предоставить физическую валюту.
Если кредит зачисляется на счет, появляется банковский депозит.
Современные кредиты очень часто сначала отражаются именно как безналичная сумма на счете.
Банковские деньги и деньги центрального банка — не одно и то же
Здесь появляется важное различие.
Банковские деньги — это прежде всего депозиты клиентов в коммерческих банках.
Деньги центрального банка — к ним относятся денежные формы, являющиеся обязательствами центрального банка, включая определенные расчетные средства банков и наличную валюту.
Это разные уровни денежной системы.
Коммерческий банк не создает деньги центрального банка
Когда банк выдает Alex кредит и создает депозит 20 000 €, он создает собственное обязательство перед Alex.
Он не создает одновременно новые 20 000 € на своем счете в центральном банке.
Поэтому банку по-прежнему нужно управлять межбанковскими расчетами и ликвидностью.
Два уровня денег
- 1Центральный банк — расчетные средства банков и наличная валюта.
- 2Коммерческие банки — банковские депозиты клиентов.
- 3Клиенты — платежи, переводы, покупки.
Эти уровни связаны, но не идентичны.
Тогда банки вообще не нуждаются в депозитах клиентов?
Нуждаются.
Фраза «Кредиты создают депозиты» не означает «банкам больше не нужны финансирование и депозиты».
Депозиты клиентов являются важным источником финансирования и ликвидности.
Банк постоянно управляет сочетанием: депозитов; других обязательств; собственного капитала; ликвидных активов; кредитов; межбанковских позиций.
Кредит можно создать бухгалтерской записью.
Управлять банком одной бухгалтерской записью уже не получится.
Что здесь особенно важно не перепутать
Ошибка 1: «Банк может создавать сколько угодно денег». Нет. Кредитование ограничено рисками, капиталом, ликвидностью, регулированием и спросом.
Ошибка 2: «Новый кредит — это бесплатное богатство». Нет. Одновременно с депозитом возникает долг.
Ошибка 3: «Банк сначала обязательно должен найти чужие 20 000 €, а потом передать их заемщику». Не обязательно. При кредитовании новый депозит может возникнуть одновременно с новым кредитным активом.
Ошибка 4: «Если банк создал депозит, он автоматически создал столько же расчетных денег в центральном банке». Нет. Это разные уровни денежной системы.
Главное, что нужно запомнить
- При выдаче кредита банк может одновременно создать кредитный актив и новый депозит клиента.
- Новый депозит является частью банковских безналичных денег.
- Создание кредита не означает появление бесплатного богатства: одновременно возникает долг заемщика.
- Банк не обязан брать именно чужой существующий депозит и переносить его заемщику.
- Если созданные деньги уходят в другой банк, требуется межбанковский расчет.
- Поэтому кредитование ограничивается не только бухгалтерией, но и ликвидностью, капиталом, риском, регулированием и спросом.
- Погашение основной суммы кредита уменьшает кредитный актив банка и соответствующую сумму депозитных денег.
- Банковские депозиты и деньги центрального банка — разные, хотя тесно связанные уровни денежной системы.
Что дальше
Теперь становится понятнее, почему современные деньги существуют благодаря учету.
Записи способны не только перемещаться между счетами.
При кредитовании новые банковские деньги могут возникать, а при погашении кредита — сокращаться.
Но вся эта конструкция работает только при одном условии: участники доверяют тому, что записи корректны, обязательства будут исполнены, а правила нельзя менять по настроению.
Почему денежная система требует доверия, контроля и общих правил — в следующей части — «Почему денежная система требует доверия, правил и контроля».
- При выдаче кредита банк может одновременно создать кредитный актив и новый депозит клиента.
- Новый депозит является частью банковских безналичных денег.
- Создание кредита не означает появление бесплатного богатства: одновременно возникает долг заемщика.
- Банк не обязан брать именно чужой существующий депозит и переносить его заемщику.
- Если созданные деньги уходят в другой банк, требуется межбанковский расчет.
- Поэтому кредитование ограничивается не только бухгалтерией, но и ликвидностью, капиталом, риском, регулированием и спросом.
- Погашение основной суммы кредита уменьшает кредитный актив банка и соответствующую сумму депозитных денег.
- Банковские депозиты и деньги центрального банка — разные, хотя тесно связанные уровни денежной системы.
Where the Money on a New Loan Comes From
Imagine that Alex Morgan takes out a bank loan of 20 000 €.
After the loan is issued, he opens the app and sees 20 000 €.
A natural question arises: where did the bank get exactly those 20 000 €?
The most familiar model goes like this: Emma put money into a deposit → the bank took it → passed it on to Alex.
For a general understanding of bank intermediation, this picture is sometimes useful.
But for the modern banking system, it is too simplified.
When issuing a loan, a bank can simultaneously create: a new asset; a new liability.
And this is exactly where new non-cash money comes into being.
What Happens at the Moment a Loan Is Issued
The bank approves a 20 000 € loan for Alex.
From the bank's point of view, an asset arises: a claim on Alex for 20 000 €. Alex now owes the bank money.
At the same time, the bank posts a liability: Alex's deposit of 20 000 €.
Simplified: on the bank's side, assets — Alex's loan +20 000 €; liabilities — Alex's deposit +20 000 €.
The balance sheet stays consistent.
- 1Before the loan is issued — the bank doesn't yet have any loan or deposit position tied to Alex.
- 2The bank issues Alex a 20 000 € loan — the bank's asset (its claim on Alex) increases by 20 000 €, and at the same time its liability to Alex (the deposit) also increases by 20 000 €.
The New Money Appeared as a Deposit
Before the loan, Alex might have had 0 €.
Afterward — 20 000 €.
This money can be used for: transfers; purchases; paying for services; other permitted operations.
In other words, a new bank deposit has come into being.
Does This Mean the Bank Creates Money "Out of Nothing"?
Putting it that way is too crude.
Yes, a new deposit arises at the moment of lending.
But a debt arises at the same time: Alex gets a deposit of +20 000 €, and simultaneously a −20 000 € loan liability.
On the bank's side: asset +20 000 € claim on Alex, liability +20 000 € Alex's deposit.
So the financial system hasn't gained 20 000 € of wealth for free.
What appeared were linked assets and liabilities.
There is no "create wealth for everyone" button at the bank — unfortunately for everyone in the economy.
Money and Wealth Are Not the Same Thing
This is an important distinction.
If Alex took out a loan of 20 000 €, his bank deposit increased by 20 000 €.
But at the same time, his debt increased by 20 000 €.
If you look only at the account — "+20 000 €" — it might seem that Alex has become wealthier.
If you look at both sides — asset +20 000 €, liability +20 000 € — his net financial position immediately after the loan is issued has not increased by that same 20 000 €.
Why This Kind of Deposit Counts as Money
Because bank deposits are widely used as a means of payment.
Alex can take his new 20 000 € and buy, say, a car.
He transfers the seller 18 000 €.
After that, the deposit is no longer necessarily with Alex.
But the bank money continues to exist within the system.
If the Seller Banks at the Same Bank
Suppose Sofia Martin also banks at Bank A.
Alex pays Sofia 18 000 €.
Before: Alex 20 000 €, Sofia 3 000 €.
After: Alex 2 000 €, Sofia 21 000 €.
The bank's total deposits in this simple example haven't changed.
What changed is who holds the deposit position.
If the Seller Banks Elsewhere
Now Sofia banks at Bank B.
Alex still pays 18 000 €.
Bank A has to arrange interbank settlement with Bank B.
And this is where an important constraint on lending appears.
Creating a deposit with an accounting entry is not enough.
Once a customer starts transferring money to other banks, the financial organization needs real settlement resources to meet its obligations to other participants.
A Loan Creates a Deposit, but Doesn't Automatically Create the Bank's Settlement Funds
This is a crucial distinction.
When issuing the loan, Bank A can create: Alex's loan +20 000 €, Alex's deposit +20 000 €.
But if Alex sends this money to a customer of another bank, Bank A has to settle the interbank position.
For that, the bank needs the corresponding: liquid assets; settlement funds; sources of funding; access to payment infrastructure.
In other words, creating a deposit and being able to fund any payment indefinitely are not the same thing at all.
Why Banks Cannot Create Unlimited Loans
If a bank is able to create a deposit when issuing a loan, a question might arise: why not just give everyone a million euros?
Because lending is constrained by a great many factors.
1. The borrower has to repay the loan. A loan is an asset of the bank only because the bank expects to get the money back. If borrowers stop paying, the bank's assets lose value. So the bank assesses: the customer's income; existing debt; payment history; collateral; default risk; other factors. Creating a bad loan is technically possible. Creating a good loan is considerably more useful.
2. The bank needs capital. The more risky assets a bank builds up, the more losses it can potentially take. So the size and structure of its capital limit how much further it can lend. We'll look at the detailed requirements later. For now, the principle is enough: lending cannot keep growing independent of the bank's financial soundness.
3. Liquidity is needed. If customers start transferring the deposits that were created to other banks, or withdrawing cash, the bank has to meet those obligations. That requires liquid resources. You can have a beautiful loan portfolio on paper and still find out that tomorrow morning you need money for settlement. Accounting and the calendar sometimes see the world differently.
4. Regulatory requirements exist. Banks don't operate on "we think this loan looks fine." They are subject to requirements on: capital; liquidity; risk management; asset quality; lending procedures; reporting; other aspects of their operations. The specific rules vary by jurisdiction.
5. There has to be demand for credit. A bank cannot force the economy to keep borrowing indefinitely. It needs borrowers who: want the money; meet the bank's requirements; are willing to pay interest; have sufficient capacity to repay the debt. So the volume of bank money doesn't depend only on banks' willingness to lend.
What Happens When a Loan Is Repaid
Now Alex repays the bank 5 000 € of the principal.
Before: Alex's loan 20 000 €, Alex's deposit 8 000 €.
Alex repays 5 000 €.
After: Alex's loan 15 000 €, Alex's deposit 3 000 €.
On the bank's side, both decrease at the same time: the asset — its claim on Alex; the liability — Alex's deposit.
Repaying the Principal Shrinks Bank Money
The corresponding amount of deposit money disappears from this part of the bank's accounts.
Creating and Repaying a Loan Work in Opposite Directions
This is one of the most important ideas in the lesson.
- 1Issuing a loan — the bank's loan grows, the customer's deposit grows, bank money grows.
- 2Repaying the principal — the bank's loan shrinks, the customer's deposit shrinks, bank money shrinks.
What Happens With Interest
A loan payment can consist of: principal; interest.
We just worked through the principal.
The interest portion is reflected differently: it's tied to the bank's income and the corresponding accounting positions.
So it's not accurate to simply say "every loan payment destroys money in full."
For our purposes, it's important to distinguish between repaying the principal and paying interest.
We don't need to go into the detailed accounting of interest income here.
What If the Loan Is Given Out in Cash?
The mechanism depends on the form in which it's disbursed.
If the borrower receives cash, the bank has to provide physical currency.
If the loan is credited to an account, a bank deposit appears.
Modern loans very often are first reflected exactly as a non-cash amount in an account.
Bank Money and Central Bank Money Are Not the Same Thing
Here an important distinction appears.
Bank money is, first and foremost, customer deposits at commercial banks.
Central bank money covers the monetary forms that are liabilities of the central bank, including certain settlement funds held by banks and physical currency.
These are different levels of the monetary system.
A Commercial Bank Does Not Create Central Bank Money
When a bank issues Alex a loan and creates a 20 000 € deposit, it creates its own liability to Alex.
It does not simultaneously create a new 20 000 € on its own account at the central bank.
So the bank still has to manage interbank settlement and liquidity.
Two Levels of Money
- 1Central bank — banks' settlement funds and physical currency.
- 2Commercial banks — customers' bank deposits.
- 3Customers — payments, transfers, purchases.
These levels are connected, but not identical.
Then Do Banks Need Customer Deposits at All?
They do.
The phrase "loans create deposits" doesn't mean "banks no longer need funding and deposits."
Customer deposits are an important source of funding and liquidity.
A bank is constantly managing a combination of: deposits; other liabilities; its own capital; liquid assets; loans; interbank positions.
A loan can be created with an accounting entry.
Running a bank with a single accounting entry is not going to work.
What's Especially Important Not to Confuse Here
Misconception 1: "A bank can create as much money as it wants." No. Lending is constrained by risk, capital, liquidity, regulation, and demand.
Misconception 2: "A new loan is free wealth." No. A debt arises at the same time as the deposit.
Misconception 3: "The bank must first find someone else's 20 000 € before it can pass it on to the borrower." Not necessarily. When lending, a new deposit can arise at the same time as a new loan asset.
Misconception 4: "If a bank created a deposit, it automatically created an equal amount of settlement money at the central bank." No. These are different levels of the monetary system.
The Main Thing to Remember
- When issuing a loan, a bank can simultaneously create a loan asset and a new customer deposit.
- The new deposit is part of the bank's non-cash money.
- Creating a loan doesn't mean free wealth appears: the borrower's debt arises at the same time.
- A bank isn't required to take someone else's existing deposit and move it to the borrower.
- If the money created moves to another bank, interbank settlement is required.
- So lending is constrained not only by accounting but also by liquidity, capital, risk, regulation, and demand.
- Repaying the loan principal reduces the bank's loan asset and the corresponding amount of deposit money.
- Bank deposits and central bank money are different, though closely connected, levels of the monetary system.
What's Next
Now it becomes clearer why modern money exists thanks to accounting.
Records aren't limited to moving between accounts.
When lending occurs, new bank money can come into being, and when a loan is repaid, it can shrink.
But this whole construction works only on one condition: participants trust that the records are correct, that obligations will be honored, and that the rules cannot be changed on a whim.
Why the monetary system requires trust, oversight, and shared rules — that's the subject of the next part — "Why the Monetary System Requires Trust, Rules, and Control."
- When issuing a loan, a bank can simultaneously create a credit asset and a new customer deposit.
- The new deposit is part of the bank money supply.
- Creating a loan does not mean free wealth appears: the borrower's debt arises at the same time.
- A bank is not required to take someone else's existing deposit and hand it over to the borrower.
- If the created money moves to another bank, an interbank settlement is required.
- That's why lending is limited not only by accounting, but also by liquidity, capital, risk, regulation, and demand.
- Repaying the principal of a loan reduces the bank's credit asset and the corresponding amount of deposit money.
- Bank deposits and central bank money are different, though closely linked, levels of the monetary system.
Από πού προέρχονται τα χρήματα ενός νέου δανείου
Ας φανταστούμε ότι ο Alex Morgan λαμβάνει από την τράπεζα δάνειο 20 000 €.
Μετά τη χορήγηση του δανείου ανοίγει την εφαρμογή και βλέπει 20 000 €.
Προκύπτει ένα φυσικό ερώτημα: από πού πήρε η τράπεζα ακριβώς αυτά τα 20 000 €;
Το πιο συνηθισμένο μοντέλο ακούγεται ως εξής: η Emma κατέθεσε χρήματα → η τράπεζα τα πήρε → τα μετέφερε στον Alex.
Για μια γενική κατανόηση της τραπεζικής διαμεσολάβησης αυτό το σχήμα είναι μερικές φορές χρήσιμο.
Όμως για το σύγχρονο τραπεζικό σύστημα είναι υπερβολικά απλοποιημένο.
Κατά τη χορήγηση δανείου η τράπεζα μπορεί ταυτόχρονα να δημιουργήσει: ένα νέο περιουσιακό στοιχείο· μια νέα υποχρέωση.
Και ακριβώς εδώ εμφανίζονται νέα ηλεκτρονικά χρήματα.
Τι συμβαίνει τη στιγμή της χορήγησης του δανείου
Η τράπεζα εγκρίνει στον Alex δάνειο 20 000 €.
Από την πλευρά της τράπεζας προκύπτει ένα περιουσιακό στοιχείο: χρηματική απαίτηση από τον Alex 20 000 €. Ο Alex τώρα οφείλει χρήματα στην τράπεζα.
Ταυτόχρονα η τράπεζα πιστώνει μια υποχρέωση: κατάθεση Alex 20 000 €.
Απλοποιημένα: η τράπεζα έχει περιουσιακά στοιχεία — δάνειο Alex +20 000 €, υποχρεώσεις — κατάθεση Alex +20 000 €.
Ο ισολογισμός παραμένει συνεπής.
- 1Πριν τη χορήγηση του δανείου — η τράπεζα δεν έχει ακόμη καμία συνδεδεμένη με τον Alex πιστωτική ή καταθετική θέση.
- 2Η τράπεζα χορηγεί στον Alex δάνειο 20 000 € — το περιουσιακό στοιχείο της τράπεζας (η απαίτηση από τον Alex) αυξάνεται κατά 20 000 €, και ταυτόχρονα η υποχρέωσή της προς τον Alex (η κατάθεση) αυξάνεται επίσης κατά 20 000 €.
Τα νέα χρήματα εμφανίστηκαν ως κατάθεση
Πριν το δάνειο ο Alex μπορεί να είχε 0 €.
Μετά — 20 000 €.
Αυτά τα χρήματα μπορούν να χρησιμοποιηθούν: για μεταφορά· αγορά· πληρωμή υπηρεσιών· άλλες επιτρεπόμενες πράξεις.
Δηλαδή εμφανίστηκε μια νέα τραπεζική κατάθεση.
Σημαίνει αυτό ότι η τράπεζα δημιουργεί χρήματα «από το τίποτα»;
Αυτό είναι υπερβολικά χονδροειδές να το πούμε έτσι.
Ναι, μια νέα κατάθεση προκύπτει τη στιγμή της χορήγησης του δανείου.
Όμως ταυτόχρονα προκύπτει και ένα χρέος: ο Alex λαμβάνει κατάθεση +20 000 €, και ταυτόχρονα υποχρέωση −20 000 € δανείου.
Στην τράπεζα: περιουσιακό στοιχείο +20 000 € απαίτηση από τον Alex, υποχρέωση +20 000 € κατάθεση Alex.
Γι' αυτό το χρηματοοικονομικό σύστημα δεν απέκτησε δωρεάν 20 000 € πλούτου.
Εμφανίστηκαν συνδεδεμένα περιουσιακά στοιχεία και υποχρεώσεις.
Κουμπί «δημιούργησε πλούτο για όλους» η τράπεζα δυστυχώς για όλους τους συμμετέχοντες της οικονομίας δεν διαθέτει.
Τα χρήματα και ο πλούτος δεν είναι το ίδιο πράγμα
Αυτή είναι μια σημαντική διάκριση.
Αν ο Alex έλαβε δάνειο 20 000 €, η τραπεζική του κατάθεση αυξήθηκε κατά 20 000 €.
Όμως ταυτόχρονα το χρέος του αυξήθηκε κατά 20 000 €.
Αν κοιτάξουμε μόνο τον λογαριασμό — «+20 000 €» — μπορεί να φανεί ότι ο Alex έγινε πλουσιότερος.
Αν κοιτάξουμε και τις δύο πλευρές — περιουσιακό στοιχείο +20 000 €, υποχρέωση +20 000 € — η καθαρή χρηματοοικονομική θέση αμέσως μετά τη χορήγηση του δανείου δεν αυξήθηκε κατά τα ίδια 20 000 €.
Γιατί μια τέτοια κατάθεση θεωρείται χρήμα
Επειδή οι τραπεζικές καταθέσεις χρησιμοποιούνται ευρέως ως μέσο πληρωμής.
Ο Alex μπορεί να πάρει τα νέα του 20 000 € και να αγοράσει, για παράδειγμα, ένα αυτοκίνητο.
Μεταφέρει στον πωλητή 18 000 €.
Μετά από αυτό η κατάθεση δεν βρίσκεται πλέον απαραίτητα στον Alex.
Όμως τα τραπεζικά χρήματα συνεχίζουν να υπάρχουν στο σύστημα.
Αν ο πωλητής βρίσκεται στην ίδια τράπεζα
Ας υποθέσουμε ότι η Sofia Martin εξυπηρετείται επίσης από την Τράπεζα A.
Ο Alex πληρώνει τη Sofia 18 000 €.
Πριν: Alex 20 000 €, Sofia 3 000 €.
Μετά: Alex 2 000 €, Sofia 21 000 €.
Το συνολικό ποσό των καταθέσεων της τράπεζας σε αυτό το απλό παράδειγμα δεν άλλαξε.
Άλλαξε ο κάτοχος της καταθετικής θέσης.
Αν ο πωλητής βρίσκεται σε άλλη τράπεζα
Τώρα η Sofia εξυπηρετείται από την Τράπεζα B.
Ο Alex και πάλι πληρώνει 18 000 €.
Η Τράπεζα A πρέπει να εξασφαλίσει διατραπεζικό διακανονισμό με την Τράπεζα B.
Και εδώ εμφανίζεται ένας σημαντικός περιορισμός της χορήγησης δανείων.
Το να δημιουργήσεις μια κατάθεση με λογιστική εγγραφή δεν αρκεί.
Όταν ο πελάτης αρχίζει να μεταφέρει χρήματα σε άλλες τράπεζες, ο χρηματοοικονομικός οργανισμός χρειάζεται πραγματικούς διακανονιστικούς πόρους για την εκπλήρωση των υποχρεώσεών του προς άλλους συμμετέχοντες.
Το δάνειο δημιουργεί κατάθεση, αλλά δεν δημιουργεί αυτόματα διακανονιστικά μέσα της τράπεζας
Αυτή είναι μια θεμελιώδης διάκριση.
Κατά τη χορήγηση δανείου η Τράπεζα A μπορεί να δημιουργήσει: δάνειο Alex +20 000 €, κατάθεση Alex +20 000 €.
Όμως αν ο Alex στείλει αυτά τα χρήματα σε πελάτη άλλης τράπεζας, η Τράπεζα A πρέπει να διακανονίσει τη διατραπεζική θέση.
Για αυτό η τράπεζα χρειάζεται αντίστοιχα: ρευστά περιουσιακά στοιχεία· διακανονιστικά μέσα· πηγές χρηματοδότησης· πρόσβαση στην υποδομή πληρωμών.
Δηλαδή η δημιουργία κατάθεσης και η δυνατότητα να χρηματοδοτεί κανείς επ' άπειρον οποιεσδήποτε πληρωμές δεν είναι καθόλου το ίδιο πράγμα.
Γιατί οι τράπεζες δεν μπορούν να δημιουργούν ατελείωτα δάνεια
Αν μια τράπεζα μπορεί να δημιουργεί κατάθεση κατά τη χορήγηση δανείου, μπορεί να προκύψει το ερώτημα: γιατί τότε να μη δώσει σε όλους από ένα εκατομμύριο ευρώ;
Επειδή η χορήγηση δανείων περιορίζεται από πολλούς παράγοντες.
1. Ο δανειολήπτης πρέπει να επιστρέψει το δάνειο. Το δάνειο αποτελεί περιουσιακό στοιχείο της τράπεζας μόνο επειδή η τράπεζα υπολογίζει να πάρει τα χρήματα πίσω. Αν οι δανειολήπτες σταματήσουν να πληρώνουν, τα περιουσιακά στοιχεία της τράπεζας χάνουν αξία. Γι' αυτό η τράπεζα αξιολογεί: τα εισοδήματα του πελάτη· την οφειλή του· το ιστορικό πληρωμών του· τις εξασφαλίσεις· τον κίνδυνο μη εξόφλησης· άλλους παράγοντες. Το να δημιουργήσεις ένα κακό δάνειο είναι τεχνικά εφικτό. Το να δημιουργήσεις ένα καλό δάνειο είναι σημαντικά πιο χρήσιμο.
2. Η τράπεζα χρειάζεται κεφάλαιο. Όσο περισσότερα ρισκαρισμένα περιουσιακά στοιχεία σχηματίζει η τράπεζα, τόσο μεγαλύτερες ζημίες μπορεί δυνητικά να υποστεί. Γι' αυτό το μέγεθος και η δομή του κεφαλαίου περιορίζουν τις δυνατότητες περαιτέρω χορήγησης δανείων. Τους αναλυτικούς κανονισμούς θα τους εξετάσουμε αργότερα. Προς το παρόν αρκεί η αρχή: η χορήγηση δανείων δεν μπορεί να αυξάνεται ανεξάρτητα από τη χρηματοοικονομική σταθερότητα της τράπεζας.
3. Χρειάζεται ρευστότητα. Αν οι πελάτες αρχίσουν να μεταφέρουν τις δημιουργημένες καταθέσεις σε άλλες τράπεζες ή να αναλαμβάνουν μετρητά, η τράπεζα πρέπει να εκπληρώσει αυτές τις υποχρεώσεις. Γι' αυτό απαιτούνται ρευστοί πόροι. Μπορεί κανείς να έχει ένα υπέροχο δανειακό χαρτοφυλάκιο στα χαρτιά και ταυτόχρονα να ανακαλύψει ότι αύριο το πρωί χρειάζεται χρήματα για διακανονισμούς. Η λογιστική και το ημερολόγιο μερικές φορές βλέπουν τον κόσμο διαφορετικά.
4. Υπάρχουν κανονιστικές απαιτήσεις. Οι τράπεζες δεν λειτουργούν με τη λογική «μας φαίνεται ότι αυτό το δάνειο φαίνεται εντάξει». Σε αυτές ισχύουν απαιτήσεις για: κεφάλαιο· ρευστότητα· διαχείριση κινδύνων· ποιότητα περιουσιακών στοιχείων· πιστωτικές διαδικασίες· αναφορές· άλλες πτυχές της δραστηριότητας. Οι συγκεκριμένοι κανόνες διαφέρουν ανά δικαιοδοσία.
5. Πρέπει να υπάρχει ζήτηση για δάνειο. Η τράπεζα δεν μπορεί να αναγκάσει την οικονομία να δανείζεται επ' άπειρον. Χρειάζονται δανειολήπτες που: θέλουν να λάβουν χρήματα· πληρούν τις απαιτήσεις της τράπεζας· είναι διατεθειμένοι να πληρώνουν τόκους· έχουν επαρκή ικανότητα να επιστρέψουν το χρέος. Γι' αυτό ο όγκος των τραπεζικών χρημάτων δεν εξαρτάται μόνο από τη διάθεση των τραπεζών να χορηγούν δάνεια.
Τι συμβαίνει κατά την αποπληρωμή του δανείου
Τώρα ο Alex επιστρέφει στην τράπεζα 5 000 € από το κεφάλαιο του χρέους.
Πριν: δάνειο Alex 20 000 €, κατάθεση Alex 8 000 €.
Ο Alex αποπληρώνει 5 000 €.
Μετά: δάνειο Alex 15 000 €, κατάθεση Alex 3 000 €.
Στην τράπεζα μειώνονται ταυτόχρονα: το περιουσιακό στοιχείο — η απαίτηση από τον Alex· η υποχρέωση — η κατάθεση Alex.
Η αποπληρωμή του κεφαλαίου μειώνει τα τραπεζικά χρήματα
Το αντίστοιχο ποσό των καταθετικών χρημάτων εξαφανίζεται από αυτό το μέρος της τραπεζικής λογιστικής.
Η δημιουργία και η αποπληρωμή δανείου λειτουργούν σε αντίθετες κατευθύνσεις
Αυτή είναι μία από τις πιο σημαντικές ιδέες του μαθήματος.
- 1Χορήγηση δανείου — το δάνειο της τράπεζας αυξάνεται, η κατάθεση του πελάτη αυξάνεται, τα τραπεζικά χρήματα αυξάνονται.
- 2Αποπληρωμή κεφαλαίου — το δάνειο της τράπεζας μειώνεται, η κατάθεση του πελάτη μειώνεται, τα τραπεζικά χρήματα μειώνονται.
Και τι συμβαίνει με τους τόκους
Η πληρωμή για το δάνειο μπορεί να αποτελείται από: κεφάλαιο· τόκους.
Με το κεφάλαιο μόλις ασχοληθήκαμε.
Το μέρος των τόκων αποτυπώνεται διαφορετικά: συνδέεται με το έσοδο της τράπεζας και τις αντίστοιχες λογιστικές θέσεις.
Γι' αυτό δεν μπορούμε απλώς να πούμε «Κάθε πληρωμή δανείου καταστρέφει χρήματα εξ ολοκλήρου».
Για το θέμα μας έχει σημασία να διακρίνουμε την αποπληρωμή του κεφαλαίου από την καταβολή τόκων.
Την αναλυτική λογιστική των εσόδων από τόκους δεν χρειάζεται να την εξετάσουμε εδώ.
Κι αν το δάνειο χορηγηθεί σε μετρητά;
Ο μηχανισμός εξαρτάται από τη μορφή χορήγησης.
Αν ο δανειολήπτης λάβει μετρητά, η τράπεζα πρέπει να παράσχει φυσικό νόμισμα.
Αν το δάνειο πιστωθεί σε λογαριασμό, εμφανίζεται τραπεζική κατάθεση.
Τα σύγχρονα δάνεια πολύ συχνά αποτυπώνονται αρχικά ακριβώς ως ένα ηλεκτρονικό ποσό σε λογαριασμό.
Τα τραπεζικά χρήματα και τα χρήματα της κεντρικής τράπεζας δεν είναι το ίδιο πράγμα
Εδώ εμφανίζεται μια σημαντική διάκριση.
Τα τραπεζικά χρήματα είναι πρωτίστως οι καταθέσεις πελατών σε εμπορικές τράπεζες.
Τα χρήματα της κεντρικής τράπεζας — σε αυτά ανήκουν οι νομισματικές μορφές που αποτελούν υποχρεώσεις της κεντρικής τράπεζας, συμπεριλαμβανομένων ορισμένων διακανονιστικών μέσων των τραπεζών και του μετρητού νομίσματος.
Πρόκειται για διαφορετικά επίπεδα του νομισματικού συστήματος.
Η εμπορική τράπεζα δεν δημιουργεί χρήματα κεντρικής τράπεζας
Όταν μια τράπεζα χορηγεί στον Alex δάνειο και δημιουργεί κατάθεση 20 000 €, δημιουργεί τη δική της υποχρέωση προς τον Alex.
Δεν δημιουργεί ταυτόχρονα νέα 20 000 € στον δικό της λογαριασμό στην κεντρική τράπεζα.
Γι' αυτό η τράπεζα εξακολουθεί να χρειάζεται να διαχειρίζεται τους διατραπεζικούς διακανονισμούς και τη ρευστότητα.
Δύο επίπεδα χρήματος
- 1Κεντρική τράπεζα — διακανονιστικά μέσα των τραπεζών και μετρητό νόμισμα.
- 2Εμπορικές τράπεζες — τραπεζικές καταθέσεις πελατών.
- 3Πελάτες — πληρωμές, μεταφορές, αγορές.
Αυτά τα επίπεδα συνδέονται, αλλά δεν ταυτίζονται.
Τότε οι τράπεζες δεν χρειάζονται καθόλου τις καταθέσεις των πελατών;
Τις χρειάζονται.
Η φράση «Τα δάνεια δημιουργούν καταθέσεις» δεν σημαίνει «οι τράπεζες δεν χρειάζονται πλέον χρηματοδότηση και καταθέσεις».
Οι καταθέσεις των πελατών αποτελούν σημαντική πηγή χρηματοδότησης και ρευστότητας.
Η τράπεζα διαχειρίζεται συνεχώς έναν συνδυασμό: καταθέσεων· άλλων υποχρεώσεων· ίδιων κεφαλαίων· ρευστών περιουσιακών στοιχείων· δανείων· διατραπεζικών θέσεων.
Ένα δάνειο μπορεί να δημιουργηθεί με μία λογιστική εγγραφή.
Το να διαχειριστεί κανείς μια τράπεζα με μία μόνο λογιστική εγγραφή δεν πρόκειται πλέον να πετύχει.
Τι έχει ιδιαίτερη σημασία να μην μπερδέψουμε εδώ
Λάθος 1: «Η τράπεζα μπορεί να δημιουργεί όσα χρήματα θέλει». Όχι. Η χορήγηση δανείων περιορίζεται από κινδύνους, κεφάλαιο, ρευστότητα, κανονισμούς και ζήτηση.
Λάθος 2: «Ένα νέο δάνειο είναι δωρεάν πλούτος». Όχι. Ταυτόχρονα με την κατάθεση προκύπτει χρέος.
Λάθος 3: «Η τράπεζα πρέπει οπωσδήποτε πρώτα να βρει τα ξένα 20 000 €, και μετά να τα μεταφέρει στον δανειολήπτη». Όχι απαραίτητα. Κατά τη χορήγηση δανείου μια νέα κατάθεση μπορεί να προκύψει ταυτόχρονα με ένα νέο πιστωτικό περιουσιακό στοιχείο.
Λάθος 4: «Αν η τράπεζα δημιούργησε κατάθεση, δημιούργησε αυτόματα την ίδια ποσότητα διακανονιστικών χρημάτων στην κεντρική τράπεζα». Όχι. Πρόκειται για διαφορετικά επίπεδα του νομισματικού συστήματος.
Τι πρέπει να θυμόμαστε
- Κατά τη χορήγηση δανείου η τράπεζα μπορεί ταυτόχρονα να δημιουργήσει ένα πιστωτικό περιουσιακό στοιχείο και μια νέα κατάθεση πελάτη.
- Η νέα κατάθεση αποτελεί μέρος των τραπεζικών ηλεκτρονικών χρημάτων.
- Η δημιουργία δανείου δεν σημαίνει την εμφάνιση δωρεάν πλούτου: ταυτόχρονα προκύπτει χρέος του δανειολήπτη.
- Η τράπεζα δεν είναι υποχρεωμένη να πάρει ακριβώς μια ξένη υπάρχουσα κατάθεση και να τη μεταφέρει στον δανειολήπτη.
- Αν τα δημιουργημένα χρήματα φύγουν σε άλλη τράπεζα, απαιτείται διατραπεζικός διακανονισμός.
- Γι' αυτό η χορήγηση δανείων περιορίζεται όχι μόνο από τη λογιστική, αλλά και από τη ρευστότητα, το κεφάλαιο, τον κίνδυνο, τους κανονισμούς και τη ζήτηση.
- Η αποπληρωμή του κεφαλαίου του δανείου μειώνει το πιστωτικό περιουσιακό στοιχείο της τράπεζας και το αντίστοιχο ποσό των καταθετικών χρημάτων.
- Οι τραπεζικές καταθέσεις και τα χρήματα της κεντρικής τράπεζας είναι διαφορετικά, αν και στενά συνδεδεμένα επίπεδα του νομισματικού συστήματος.
Τι ακολουθεί
Τώρα γίνεται πιο κατανοητό γιατί τα σύγχρονα χρήματα υπάρχουν χάρη στη λογιστική.
Οι εγγραφές μπορούν όχι μόνο να μετακινούνται ανάμεσα σε λογαριασμούς.
Κατά τη χορήγηση δανείων μπορούν να προκύπτουν νέα τραπεζικά χρήματα, ενώ κατά την αποπληρωμή δανείου — να μειώνονται.
Όμως όλη αυτή η κατασκευή λειτουργεί μόνο υπό μία προϋπόθεση: οι συμμετέχοντες εμπιστεύονται ότι οι εγγραφές είναι σωστές, ότι οι υποχρεώσεις θα εκπληρωθούν, και ότι οι κανόνες δεν αλλάζουν κατά κέφι.
Γιατί το νομισματικό σύστημα χρειάζεται εμπιστοσύνη, έλεγχο και κοινούς κανόνες — στο επόμενο μέρος — «Γιατί το νομισματικό σύστημα χρειάζεται εμπιστοσύνη, κανόνες και έλεγχο».
- Κατά τη χορήγηση δανείου, μια τράπεζα μπορεί ταυτόχρονα να δημιουργήσει ένα πιστωτικό περιουσιακό στοιχείο και μια νέα κατάθεση πελάτη.
- Η νέα κατάθεση αποτελεί μέρος του τραπεζικού χρήματος χωρίς μετρητά.
- Η δημιουργία δανείου δεν σημαίνει εμφάνιση δωρεάν πλούτου: ταυτόχρονα προκύπτει το χρέος του δανειολήπτη.
- Η τράπεζα δεν είναι υποχρεωμένη να πάρει μια ήδη υπάρχουσα κατάθεση κάποιου άλλου και να τη μεταβιβάσει στον δανειολήπτη.
- Αν τα δημιουργημένα χρήματα μεταφερθούν σε άλλη τράπεζα, απαιτείται διατραπεζικός διακανονισμός.
- Γι' αυτό ο δανεισμός περιορίζεται όχι μόνο από τη λογιστική, αλλά και από τη ρευστότητα, το κεφάλαιο, τον κίνδυνο, τη ρύθμιση και τη ζήτηση.
- Η εξόφληση του κεφαλαίου ενός δανείου μειώνει το πιστωτικό περιουσιακό στοιχείο της τράπεζας και το αντίστοιχο ποσό καταθετικού χρήματος.
- Οι τραπεζικές καταθέσεις και το χρήμα της κεντρικής τράπεζας είναι διαφορετικά, αν και στενά συνδεδεμένα, επίπεδα του νομισματικού συστήματος.